Osteoporoza – co to takiego?

Osteoporoza to problem niezwykle częsty – niestety powszechność jego występowania nie zawsze przekłada się na świadomość i dostęp do rzetelnych informacji. Biorąc pod uwagę, że osteoporoza to kłopot, z którym w pewnym okresie życia może borykać się nawet co druga osoba, warto już teraz zaczerpnąć wiedzy na jej temat!

Osteoporoza – charakterystyka choroby

Osteoporoza to choroba szkieletu, której cechą nadrzędną jest niska gęstość mineralna kości, przekładająca się na obniżenie ich jakości, a przez to spadek wytrzymałości. Powstałe w wyniku osteoporozy zmiany odpowiadają za zwiększenie podatności kości na złamania oraz inne urazy, takie jak chociażby pęknięcia.[1]

Podobnie jak kilka innych chorób, o których pisaliśmy wcześniej, osteoporoza to choroba cywilizacyjna – charakteryzuje się ją jako taką z uwagi na tendencję społeczeństw wielu krajów do starzenia się. W związku z tym, coraz więcej osób narażonych będzie na problem osteoporozy. Faktem pozostaje również to, że osteoporoza bynajmniej nie dotyka jedynie osób starszych, a jej patogenezy doszukiwać można się w efektach czynności podejmowanych w wieku młodzieńczym.

Kogo dotyczy osteoporoza

Zasadniczo rzecz biorąc, często spotkać można się z przekonaniem, że osteoporoza to choroba wieku podeszłego. Chociaż jest w tym sporo racji, na tę kwestię trzeba wykształcić nieco szerszy pogląd.

W ujęciu ogólnym, szansa na nabawienie się osteoporozy występuje głównie u osób starszych oraz kobiet w wieku po menopauzalnym. Warto jednak przyjrzeć się dokładniej czynnikom ryzyka, które mają wpływ na osteoporozę. Można podzielić je na:

•  związane z genetyką – wspomniany wcześniej późny wiek, powyżej 60 lat, ale również występowanie osteoporozy w rodzinie oraz generalna niska gęstość kości.
•  hormonalne – wspomniana wcześniej menopauza.
•  styl życia – niedobory wapnia powiązane z dietą, brakiem dostępu do światła itp.

Oprócz tego wpływ na powstawanie osteoporozy mogą mieć także inne choroby oraz przyjmowane leki.[2]

W tym miejscu należy jednak podkreślić, że w ramach popularyzacji działań profilaktycznych w walce z osteoporozą ukuto wyrażenie, które w niezwykle celny sposób charakteryzuje ją jako problem szerszy niż ten kojarzony z wiekiem. Mowa o słowach, które wypowiedział Duane Alexander, dyrektor NICHD, w których określił osteoporozę jako „chorobę wieku dziecięcego, która niesie ze sobą geriatryczne powikłania”.[3]  Pomimo tego, że osteoporoza może w określonych przypadkach występować również u dzieci, w przytoczonym powyżej wyrażeniu mowa głównie o znaczeniu profilaktyki w przypadku powstawania osteoporozy; nawyki żywieniowe wykształcone za młodu mają ogromny wpływ na występowanie i rozwój choroby w okresie dojrzałości i starości.

Działania profilaktyczne w przypadku osteoporozy

Do najważniejszych działań profilaktycznych w przypadku osteoporozy należy bez wątpienia odpowiednia dieta oraz aktywność fizyczna. W przypadku produktów, które warto spożywać, by zwiększyć swoją szansę na uchronienie się przed osteoporozą, należy przede wszystkim postawić na posiłki bogate w  wapń oraz witaminę D, która odpowiada za przyswajanie wapnia.[4] Dobrym sposobem na zaopatrzenie organizmu w witaminę D jest przebywanie na świeżym powietrzu, które pozwala pokryć jej dzienne zapotrzebowanie w nawet 90%. Za obecność wapnia w organizmie odpowiadają natomiast produkty mleczne; oprócz spożywania ich, warto oczywiście dbać o odpowiednie zbilansowanie diety, które pozwoli na dostarczenie innych minerałów oraz witamin, pozwalających zdrowo rozwijać i wzmacniać kości.

Diagnostyka i leczenie osteoporozy

Osteoporoza to choroba, którą wykrywa się często dopiero przy którymś z kolejnych złamań, będących zresztą najpopularniejszymi jej objawami. Chociaż istnieją sposoby wykrycia jej przed wystąpieniem urazów, niestety niewiele osób decyduje się na skorzystanie z ich możliwości. Badania pozwalające wykryć osteoporozę to między innymi badania mierzące masę i umożliwiające zobrazowanie struktury kości.[5]

Osłabienie kości, które następuje w jej wyniku osteoporozy, leczy się najczęściej za pomocą farmakoterapii, mającej na celu nie tylko wzmocnienie kości, ale także obniżenie ich resorpcji. Istnieją także sposoby dotyczące leczenia niektórych z przyczyn powodujących osteoporozę – jak na przykład terapia hormonalna w przypadku osteoporozy menopauzalnej. Z uwagi na swoją powszechność osteoporoza zajmuje ważne miejsce wśród jednostek chorobowych, których leczenie wciąż się rozwija – z roku na rok przybywa nowych rodzajów leków, mogących wpływać na jej objawy. Zasadniczo uznaje się jednak, że tak jak w wielu innych przypadkach, tak i w tym łatwiej jest zapobiegać, niż leczyć. Dlatego też odpowiednią formą zabezpieczenia się przed osteoporozą pozostają w licznych przypadkach wspomniane wcześniej działania profilaktyczne.

Osteoporoza – podsumowanie

Osteoporoza to postępujące schorzenie tkanki kostnej, powszechne i podstępne, którego istota tkwi w niskiej gęstości mineralnej kości, co drastycznie zwiększa ryzyko złamań. Choć najczęściej dotyka seniorów i kobiet po menopauzie, jej patogeneza ma często swoje źródła w młodości – jest to dolegliwość o geriatrycznych powikłaniach, ale dziecięcych przyczynach. Dlatego kluczowym działaniem jest profilaktyka oparta na diecie bogatej w wapń i witaminę D (pozyskiwaną np. przez ekspozycję na słońce), oraz na regularnej aktywności fizycznej, wzmacniającej kości. Leczenie farmakologiczne służy wzmocnieniu struktury szkieletu, jednak z uwagi na to, że osteoporoza jest często wykrywana dopiero po pierwszym złamaniu, edukacja i działania zapobiegawcze pozostają najlepszą formą obrony przed tą cywilizacyjną przypadłością.

Często zadawane pytania – FAQ

1. Dlaczego rozwój tej dolegliwości bywa powiązany z okresem dzieciństwa i młodości?

Wykształcone we wczesnych latach nawyki żywieniowe determinują ostateczną gęstość mineralną tkanki kostnej w wieku dojrzałym. Zaniedbania dietetyczne oraz niedobór ruchu u nastolatków ograniczają szansę na zbudowanie mocnej struktury szkieletu. Skutkuje to drastycznym przyspieszeniem procesów destrukcyjnych w późniejszych dekadach, ujawniając geriatryczne konsekwencje dawnych błędów.

2. Jakie czynniki biologiczne i środowiskowe potęgują ryzyko osłabienia struktury kośćca?

Destrukcyjny wpływ na stan układu ruchu wykazują predyspozycje genetyczne, zwłaszcza incydenty łamliwości kości notowane u bliskich krewnych. Równie istotną rolę odgrywa spadek poziomu estrogenów wywołany menopauzą oraz wiek przekraczający 60 lat. Stan ten pogłębiają błędy w jadłospisie, niedostateczna ekspozycja na światło słoneczne oraz długotrwałe przyjmowanie niektórych medykamentów.

3. W jaki sposób można skutecznie chronić organizm przed degradacją tkanki kostnej?

Nadrzędną rolę w zapobieganiu schorzeniu odgrywa codzienna podaż wapnia, którego podstawowym źródłem pozostają produkty mleczne. Niezbędne okazuje się również regularne przebywanie na świeżym powietrzu, zapewniające pokrycie zapotrzebowania na witaminę D stymulującą wchłanianie minerałów. Wzmocnienie struktury szkieletu następuje także poprzez systematycznie podejmowaną aktywność fizyczną, stymulującą procesy regeneracyjne wewnątrz tkanek.

4. Jak przebiega rozpoznanie oraz współczesne przeciwdziałanie skutkom tej choroby szkieletu?

Wykrycie nieprawidłowości następuje zazwyczaj dopiero w momencie wystąpienia urazu, będącego następstwem zaawansowanych zmian strukturalnych. Wczesna diagnostyka osteoporozy bazuje na specjalistycznych badaniach obrazowych, pozwalających precyzyjnie zmierzyć gęstość mineralną kośćca przed wystąpieniem bolesnych pęknięć. Leczenie osteoporozy opiera się głównie na farmakoterapii ograniczającej resorpcję tkanki lub na celowanej terapii hormonalnej.

[1] B. Nieradko-Iwanicka, A. Borzęcki, Osteoporoza jako problem pediatryczny [w:] Problemy Higieny i Epidemiologii, r. 2009, s. 28.

[2] J. Przysławski, I. Górna, Osteoporoza u dzieci i młodzieży [w:] Bromatologia i Chemia Toksykologiczna, r. 2008, nr 4, s. 950.

[3] B. Nieradko-Iwanicka, A. Borzęcki, Osteoporoza jako problem pediatryczny [w:] Problemy Higieny i Epidemiologii, r. 2009, s. 27.

[4] J. Przysławski, I. Górna, Osteoporoza u dzieci i młodzieży [w:] Bromatologia i Chemia Toksykologiczna, r. 2008, nr 4, s. 952.

[5] J. Tkaczuk-Włach, M. Sobstyl, G. Jakiel, Osteoporoza – obraz kliniczny, czynniki ryzyka i diagnostyka [w:] Przegląd menopauzalny, r. 2010, nr 2, s. 115.