Rak skóry – przyczyny, profilaktyka, leczenie

Mówiąc o chorobach cywilizacyjnych, ma się zazwyczaj na myśli ten szczególny rodzaj chorób, które dotykają coraz większej populacji, a których genezy doszukiwać można się w ogólnym postępie cywilizacyjnym. Zauważa się, że należy do nich również jedna z najczęstszych odmian nowotworów: rak skóry.

Rak skóry – co to takiego

Statystyki donoszą, że około 1/3 wszystkich nowotworów złośliwych to właśnie rak skóry. Na domiar tego, rak skóry z roku na rok dotyka coraz większej ilości osób.

Zasadniczo nowotwory skóry nie różnią się swoją patogenezą od innych nowotworów; powstają one jako wynik niekontrolowanego dzielenia komórek organizmu w sposób nieprawidłowy i zaburzony.

Jeśli jednak zbadać kwestię raka skóry nieco dokładniej, okazuje się, że przyczyny jego powstawania można wyszczególnić w zależności od typu nowotworu, o którym mowa. W przypadku raka skóry wyróżnia się kilka jego podtypów, takich jak między innymi mięsak Kaposiego, rogowiak kolczystokomórkowy, czerniak złośliwy czy chłoniak skóry typu T. [1]

Warto zaznaczyć, że wiele raków skóry to nowotwory częściowo złośliwe, cechujące się nieczęstymi przerzutami, a co za tym idzie – dające w wielu przypadkach dobre rokowania dla pacjenta. Nie da się jednak ukryć faktu, iż dotykają one miejsc, których estetyka jest szczególnie ważna dla każdego człowieka, z uwagi na co często ich leczenie to jedynie pierwsza część terapii, po której następuje moment, w którym niejednokrotnie sięga się również po pomoc medycyny estetycznej.

Objawy i profilaktyka raka skóry

Przed niemalże każdą chorobą można uchronić się, stosując się do zalecanych działań profilaktycznych. Nie inaczej sprawa ma się w przypadku raka skóry; ryzyko zachorowania na część jego odmian można zminimalizować, wystrzegając się jednego z ważnych dla choroby czynników środowiskowych. Mowa tu o promieniowaniu ultrafioletowym, emitowanym przez słońce.  Chociaż światło słoneczne posiada wiele zalet – między innymi dostarcza organizmowi cennych witamin z grupy D – promieniowanie UV w nadmiarze wpływa na powstawanie wielu chorób skórnych, w tym raka. Właśnie dlatego tak ważne jest to, by będąc wystawionym na przedłużające się działanie promieni słonecznych (szczególnie latem) stosować kremy z filtrem UV, stanowiące najłatwiejszy sposób redukowania negatywnego oddziaływania promieniowania. Warto również z rozwagą dobierać godziny letniego opalania, unikając czasu, kiedy słońce świeci najjaśniej.[2]

Doszukując się oznak raka skóry, warto zwracać uwagę na najdrobniejsze nawet zmiany naskórne, które z początku mogą wydawać się zupełnie błahe. W tym przypadku mowa o nowych (lub powiększających się) pieprzykach, nietypowych plamach, zgrubieniach czy odkształceniach, zrogowaceniach, guzkach czy owrzodzeniach. Z każdym podobnym objawem należy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu lub dermatologa, który będzie w stanie przeprowadzić trafną diagnozę.

Leczenie raka skóry

Metod leczenia raka skóry istnieje co najmniej tyle, co jego typów – do najpopularniejszych, szczególnie w kontekście najczęściej występujących nowotworów skórnych, należą z całą pewnością metody chirurgicznie, łyżeczkowanie, kriochirurgia oraz radioterapia.

Metody chirurgiczne zakładają usunięcie zmiany wraz z drobną częścią zdrowej tkanki, by zapobiec rozrostowi tkanki nowotworowej i zmniejszyć margines ew. błędu. To  często wybierana metoda szczególnie w przypadku guzów, zrogowaceń i innych zmian punktowych.

Łyżeczkowanie wykorzystuje się w usuwaniu zmian w znieczuleniu częściowym. Podobnie jak metoda chirurgiczna, usuwa elementy zdrowej tkanki, jednak korzysta w tym przypadku także z możliwości elektrodesykacji.

Kriochirurgia skupia się na zastosowaniu ciekłego azotu, co pozwala na zmrożenie narażonego na zmiany nowotworowe miejsca na skórze.

Alternatywną formą terapii, która wyróżnia się na tle pozostałych, jest bez wątpienia radioterapia. Jej olbrzymim plusem jest fakt, że zasadniczo nie naraża ona skóry na defekty estetyczne, które spowodować mogą metody chirurgiczne. Radioterapia oddziałuje na chorą tkankę za pomocą promieniowania, a jej skutki należą do równie obiecujących, co działanie pozostałych metod.[3]

Pamiętać należy, że w przypadku raka skóry metodę leczenia  dobiera się w zależności od typu nowotworu, ale również w zależności od umiejscowienia zmian.  Z uwagi na niskie narażenie na przerzuty oraz skuteczność metod, usuwanie raka skóry cieszy się w zależności od przypadku nawet więcej niż 90% skutecznością, jeśli tylko zostanie wykryty odpowiednio prędko. Dlatego warto regularnie monitorować zmiany naskórne, a w razie potrzeby – udać się z nimi do specjalisty.

Rak skóry – podsumowanie informacji

Rak skóry, zaliczany do chorób cywilizacyjnych, stanowi jedną z najczęstszych odmian nowotworów złośliwych i jest efektem niekontrolowanego podziału komórek skórnych. Kluczowym czynnikiem ryzyka jest nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV, dlatego profilaktyka wymaga stosowania kremów z filtrem i unikania słońca w godzinach szczytu. Wczesna diagnoza oparta na monitorowaniu wszelkich nietypowych zmian naskórnych (nowe lub powiększające się pieprzyki, zgrubienia, owrzodzenia) jest decydująca dla dobrego rokowania. Leczenie obejmuje skuteczne metody takie jak chirurgia, łyżeczkowanie, kriochirurgia czy radioterapia, dostosowywane do typu i umiejscowienia zmiany. Wysoka skuteczność terapii w przypadku wczesnego wykrycia (często przekraczająca 90%) powinna motywować do stałej czujności i regularnych kontroli dermatologicznych, aby zminimalizować ryzyko powikłań zdrowotnych i estetycznych.

Często zadawane pytania – FAQ 

1. Czym charakteryzuje się patogeneza tej odmiany nowotworu i jakie formy może przybierać w strukturze naskórka?

Anomalie te biorą swój początek w gwałtownym, nienaturalnym powielaniu struktur komórkowych, wykazując zróżnicowany stopień złośliwości w zależności od podtypu. W strukturze diagnostycznej wyodrębnia się odmienne formy histologiczne, spośród których wymienić należy czerniak złośliwy, mięsak Kaposiego oraz rogowiak kolczystokomórkowy. Większość odnotowywanych incydentów wykazuje charakter miejscowy, generując rzadkie przerzuty do odległych narządów i dając pomyślne rokowania terapeutyczne.

2. Jakie nawyki środowiskowe drastycznie potęgują ryzyko mutacji tkankowych i w jaki sposób im przeciwdziałać?

Główną przyczyną indukującą powstawanie mutacji w obrębie powłok skórnych okazuje się nadmierne obciążenie organizmu promieniowaniem ultrafioletowym. Aby zminimalizować zagrożenie nowotworowe, niezbędne staje się aplikowanie preparatów ochronnych zawierających filtry UV oraz unikanie przebywania na pełnym słońcu w godzinach najintensywniejszej emisji radiacji. Rozsądne dawkowanie kąpieli słonecznych pozwala zachować dobroczynne właściwości syntezy witaminy D bez narażania zdrowia na destrukcyjne bodźce.

3. Na jakie niepokojące zmiany tkankowe należy bezwzględnie zwrócić uwagę podczas domowej samokontroli?

Czujność powinny wzbudzić wszelkie nietypowe zmiany naskórne, obejmujące powstawanie asymetrycznych plam pigmentacyjnych, guzków tudzież niegojących się owrzodzeń. Istotną przesłanką do pilnej konsultacji lekarskiej jest dynamiczne powiększanie gabarytów starych znamion, zmiana ich zabarwienia lub pojawienie się ognisk hiperkeratozy. Każda zaobserwowana modyfikacja tkankowa wymaga niezwłocznej weryfikacji specjalistycznej, którą przeprowadza wykwalifikowany dermatolog przy użyciu aparatury powiększającej.

4. Jakie techniki zabiegowe oraz alternatywne dla chirurgii formy terapii stosuje się w walce z ujawnionymi ogniskami chorobowymi?

Wybór procedury zależy ściśle od umiejscowienia oraz stopnia inwazyjności zmiany, a podstawę stanowi radykalne leczenie chirurgiczne polegające na wycięciu ogniska z marginesem zdrowych komórek. Równie powszechnym rozwiązaniem bywa kriochirurgia bazująca na zamrażaniu struktur ciekłym azotem oraz precyzyjne łyżeczkowanie. Bezpieczną alternatywę pozwalającą uniknąć zniekształceń anatomicznych stanowi radioterapia, niszcząca patologiczne tkanki za pomocą celowanych wiązek promieniowania jonizującego.

[1] A. Chicheł, J. Skowronek, Współczesne leczenie raka skóry – dermatologia, chirurgia czy radioterapia? [w:] Współczesna Onkologia, r. 2005, nr 9, s. 429.

[2] M. Ebisz, M. Brokowska, Szkodliwe oddziaływanie promieniowania ultrafioletowego na skórę człowieka [w:] Hygeia Public Health, r. 2015, nr 50, s. 468.

[3] A. Chicheł, J. Skowronek, Współczesne leczenie raka skóry – dermatologia, chirurgia czy radioterapia? [w:] Współczesna Onkologia, r. 2005, nr 9, s. 432.